زنان در جنبش مشروطه
بین سال های 1284تا1290خورشیدی مبارزات زنان میهنمان همراه با جنبش مشروطه خواهی گسترش یافت.زنان ایران انجمن های مخفی تشکیل داده و با فعالیت های مسلحانه به حمایت از قانون اساسی برخواستندودر حمایت از اقتصاد داخلی چای – شکرو منسوجات خارجی را تحریم نمودند.به منظور تاسیس بانک ملی اقدام به جمع آوری جواهرات-پول و اوراق قرضه نموده ودر تظاهرات ها و اعتصاب های حمایتی از مشروطه خواهان شرکت می نمودند.
در آذربایجان زنان دوشادوش مردان در جنبش شرکت داشتند.در تبریز کمیسیون کمک به مقومت تشکیل شدوزنان آذربایجان جواهرات خود را در اختیار صندوق این کمیسیون گذاشتند.در زمان محاصره ی تبریز زنان نه تنها در پشت جبهه شرکت فعال داشتند،در میدان های نبرد نیز به یاری مردان شتافتند.زنان کشاورز در روستاهای آذربایجان در حالی که فرزندان خردسال خود را بر پشتشان حمل می نمودند،اسلحه به دست گرفته وبه مبارزه برخواستند.در گوشه ای از اسناد انجمن تبریز این گونه امده است:"گزارش های موثقی حاکی است که در جریان جنگ زنان رزمنده که خود را به صورت مردان در آورده بودند ،در یکی از بخش های مهم شهر جنگیدند.اینان که در تیراندازی مهارت داشتند به درون نیروهای دشمن رخنه کرده و سرب مذاب بر روی آنها ریختند."
روزنامه ی حبل المتین در این باره می نویسد:"در یکی از درگیری های بین اردوی انقلابی ستارخان با محمد علی شاه،بین کشته شدگان انقلابی جسد 20زن مشروطه طلب در لباس مبدل پیدا شده."
در مدت 11ماه محاصره ی تبریز زنان نامه ای به عین الدوله نوشتند که گوشه ای ازآن به قرار زیر است:
"اگر چنین می پندارید که با ظلم بی حد خود مردم ایران را از مشروطه باز می دارید سخت بر خطا هستید.ما برای چند ماهی غذای کافی داریم وپس از آن نیز به خوردن میوه،گیاه وبرگ درخت دست خواهیم زد وحتی گوشت گربه و حیوانات دیگر را خواهیم خورد و سرانجام خواهیم مرد.اما مطمئن باشید که تسلیم وسوسه های شیطانی محمد میرزا نخواهیم شد و شما نیز مورد لعن و نفرین ابدی مردم ایران خواهید بود."
در جریان اولتیماتوم روسیه تزاری به ایران 300زن در حالی که زیر دامن و در آستین خود تپانچه حمل می نمودند به طرف مجلس حرکت کرده و روبندهایشان را کنار زدند و تهدید نمودند که اگر آزادی و استقلال ایران را به بیگانگان دهید،ابتدا شوهران و پسران خود را کشته و سرانجام خود را خواهیم کشت.
رفیق مهرنوش
